Tương lai của ngành xe

Ngành xe tại Việt Nam đang trở nên hot hơn bao giờ hết với sự ra đời của công ty mà ai cũng biết là công ty nào đấy. Trong khi cái ô tô vẫn là thứ xa lạ và tạo ra đẳng cấp với nhiều người vì trị giá đến cả gia tài của nó. Thì phần đông chúng ta vẫn chưa cảm nhận được sức nóng của việc kiếm tiền từ cái xe, và tại sao lại làm xe để vươn ra thế giới.

Làm xe không phải quá xa vời

Công ty mà ai cũng biết là công ty nào đấy xuất hiện kéo theo nhiều tranh cãi về việc liệu ta có thực sự đang làm xe hay không. Một số theo phong cách dìm hàng quen thuộc của dân Việt thì tỏ ý chê bai, hoặc không dám tin điều đó là sự thật. Một số khác theo phe “yêu nước” thì bảo vệ hãng vô điều kiện trên tinh thần “người VIệtNam dùng hàng VIệtNam”. Số ít có hiểu biết hơn về ngành ô tô, phần thì cười khẩy khi biết chút nội tình, phần thì choáng váng trước “phép thuật” của kẻ mà ai cũng biết là ai đấy.

Thực tế trước khi công ty nọ xuất hiện, người Việt chúng ta đã tham gia vào làm xe từ rất lâu rồi. Tất nhiên mạnh tay và quyết tâm như ông trùm thì chưa, nhưng đến thời điểm này theo tôi ta không cần đặt thái độ hoài nghi quá lớn về khả năng làm xe của các công ty Việt. Nhất là trong bối cảnh hiện nay, khi ngành xe đang chứng kiến những bước đột phá thần tốc, khiến cho cơ hội đang dần chia đều cho tất cả những người tham gia.

Airbus / Vahana

Automotive disruption

Disruption là “sự đột phá”, thuật ngữ được sử dụng trong lý thuyết kinh doanh, thứ mà tôi cũng không thực sự ưu tiên quan tâm cho lắm. Đặt nó ở đây và giữ nguyên Tiếng Anh vì tôi cảm thấy dịch nó sang Tiếng Việt có thể gây hiểu lầm. Một trong những disruption mà chúng ta đều biết là sự trỗi dậy của điện thoại thông minh mà tiên phong là Apple. Giờ đây, người ta cũng đang kỳ vọng vào một thứ như vậy với ngành xe.

Ngành ô tô vận hành dựa trên chuỗi cung ứng nhiều tầng nhiều lớp, những hãng xe lớn đứng đầu chuỗi, nắm trong tay thương hiệu, tập khách hàng và mạng lưới phân phối. Việc sản xuất xe thực chất là quản lý cái chuỗi đấy sao cho hiệu quả nhất. Công ty mà ai cũng biết là công ty nào đấy của Việt Nam cũng vậy, với những vị chiến tướng dày dạn kinh nghiệm được chiêu mộ về thì chuyện làm ra xe của người Việt là khả thi, miễn là họ vận hành được cái chuỗi của mình.

Chuỗi cung ứng, ảnh lấy từ internet

Ngành xe hiện nay cũng giống như ngành điện thoại hơn chục năm trở về trước, định nghĩa về một chiếc điện thoại tốt không gì ngoài pin trâu, sóng khoẻ, bền bỉ và đôi khi tự vệ khi bị chó đuổi. Những thương hiệu khổng lồ như Nokia thì đơn giản là bất tử. Cũng như những hãng xe Nhật, Mỹ của thế giới bây giờ. Chừng nào chiếc xe vẫn đơn giản chỉ là phương tiện đi lại. Những yếu tố như thân vỏ đẹp, nhiều túi khí hay chạy êm, chạy bốc gì đó vẫn là những thứ các hãng xe mang ra ganh đua với nhau để thu hút người tiêu dùng mua xe của mình, thì rất khó có cơ hội cho những kẻ mới đến. Tất nhiên với những lợi thế bản địa hoặc bảo hộ thì một hãng mới vẫn có thể sống khoẻ, nhưng khó mà đe doạ được những ông vua đã thống trị nhiều năm.

Sau đó thì disruption xảy ra, một gã tay ngang xuất hiện, định nghĩa lại thế nào mới là một chiếc xe tốt. Khi cái xe không còn là cái xe, cũng giống như người ta chấp nhận mua một cái điện thoại pin chỉ dùng được trong 1 ngày. Bao nhiêu người giờ mua điện thoại vì nó nghe, gọi, nhắn tin tốt? Hay được sản xuất bởi Nokia, BlackBerry, Motorola etc? Với xe cũng vậy, một khi disruption xảy ra, chả mấy người quan tâm đây là BMW hay là KIA. Thị trường được định nghĩa lại và những kẻ tạo ra disruption sẽ ăn hết.

Chặng đường đến disruption

Hầu như ai trong chúng ta cũng đều đã từng nghe đến cụm từ “xe tự hành”. Vậy nó là cái gì mà ai cũng nói về nó. Không chỉ dừng lại ở các hãng xe mà tiên phong là Tesla, ngay cả những gã khổng lồ công nghệ như Google, Apple hay Baidu cũng đều rất hứng thú với nó. Công ty F cũng có đơn vị phát triển xe tự hành, một dự án thuộc dạng top-secret.

Lý do là thế này, xe tự hành là công nghệ bản lề để biến giấc mơ disruption thành hiện thực. Bản thân nó tất nhiên đã là disruption, có thể khiến ngành taxi chạy cơm lùi vào dĩ vãng và thay vào đó là các tài xế điện tử, không đòi lương cao, không biết đình công và không lừa đảo.

Nhưng xa hơn thế nữa, xe cá nhân sẽ chỉ không còn là chiếc xe nữa khi ít nhất là nó biết tự lái được đến đích mà không cần can thiệp của con người. Khi mà con người không còn phải chịu trách nhiệm về an toàn, thì họ mới có thời gian để thưởng thức những công nghệ khác. Còn bây giờ, đang lái xe thì mọi tương tác gây mất tập trung cho người lái sẽ vi phạm những tiêu chuẩn an toàn rất khắt khe, nên chả có chỗ cho disruption gì ở đây cả.


Thời còn đi học thì tôi là một fan cứng của tiểu thuyết khoa học viễn tưởng, nay đã chuyển qua tiên hiệp và K-drama. Trong ba ngàn thế giới mà tôi từng đọc thì thứ gây ấn tượng nhất là hành tinh Faar, trong tập 2 của bộ Pendragon. Một thế giới bề mặt hoàn toàn bao phủ bởi nước, giống trái đất hồi những năm đầu thế kỷ 24 khi mà băng ở 2 vùng cực đã tan sạch do dân đốt rác xả ra quá nhiều CO2. Faar là hành tinh với những thành phố trôi nổi trên mặt biển, nằm sâu dưới lòng đại dương hay lơ lửng trên không.

Có thể một ngày bạn sẽ sống ở nơi thế này. ©jamesteohart

Vậy câu hỏi là ở Faar thì người ta đi xe gì?

Hiển nhiên là xe tự hành chứ còn gì, rõ ràng là không phải ai cũng có năng khiếu làm phi công hay lái tàu ngầm. Tự hành là xu thế tất yếu, câu chuyện là sớm hay muộn thôi. Lái xe sẽ trở thành môn thể thao mạo hiểm.

Không có xe tự hành thì gần như không thể có disruption.

Hãng xe sẽ đi về đâu?

Hãng xe, tức là OEM trong giới ô tô thực ra cũng không nắm được tất cả mọi thứ trong tay, ngay từ thời điểm hiện tại. Công nghệ trên xe thực chất được hội tụ tại những siêu nhà cung cấp, hay còn gọi là mega supplier như Bosch, Denso hay Continental etc. Các mega supplier này nhận đặt hàng từ những hãng xe, biến nó thành hiện thực và cũng ôm cho mình luôn cả giải pháp. Hãng xe thì chỉ có tiền, thương hiệu và biết cách định nghĩa ra một chiếc xe tốt theo cách truyền thống. Quyền lực trong giới ô tô đã và đang dần được thâu tóm về mega suppliers.

Nếu có 5 tỷ mỹ kim (bài toán dễ) và chịu chơi như kẻ mà ai cũng biết là ai đấy, bạn cũng có thể tạo ra một chiếc xe ngon nghẻ với những công nghệ tiên tiến nếu mega supplier chịu chơi với bạn (bài toán khó). Thời điểm hiện tại, khi mà cái xe vẫn là cái xe thì hãng xe vẫn là tay chơi máu mặt. Nhưng một khi disruption xảy ra, nhất là tại những nơi mà hãng xe không có thế mạnh trong tay như phần mềm chẳng hạn, thì hãng xe sẽ là đối tượng bị tổn thương đầu tiên.


Câu chuyện thì nó cũng như bài toán PC chạy Windows thôi. Cái PC của bạn sẽ là cái thùng rác nếu như nó không chạy được Windows mà chạy một cái OS gì đấy do bạn tự bao thầu. Kể cả là bạn bán nó rẻ gấp đôi khi so về giá vs cấu hình, may ra thì lúc đấy có thể mấy tay đào bitcoin sẽ quan tâm đến bạn. Sau disruption, phần mềm lên ngôi, bạn đi xe gì không quan trọng, quan trọng là trên xe bạn có cái gì. Những hãng xe dưới áp lực trên sẽ trở thành “car maker” đúng nghĩa đen, tức là làm ra cái xe và… HẾT. Disruption của máy tính tạo ra Microsoft, disruption của điện thoại tạo ra Apple, Samsung. Và tương lai disruption ngành xe tạo ra cái gì, thì biết đâu đấy :)

Những chiếc xe của tương lai sẽ bị buộc phải mở để cài phần mềm của những hãng công nghệ. Người ta đi xe của Google, xe Baidu hay xe Tesla. Còn maker là ai thì cũng quan trọng đấy, nhưng không phải yếu tố quyết định nữa. Còn nếu bạn là maker và không thích tạo ra những chiếc xe mở? Vậy thì chúc mừng, hoặc bạn là Apple thứ 2, với khả năng thần thánh bao thầu vừa cứng vừa mềm. Còn không thì chả ai mua xe của bạn cả, giống như giờ mua điện thoại mà không cài được Android thì sớm muộn gì cũng đem đi chặn giấy.

Chiếc xe sẽ tiến hoá thành software platform.

Quay về với hiện tại

Disruption bao giờ xảy ra thì chúng ta tất nhiên không biết được, có thể ngay ngày mai Apple hay Baidu sẽ tung ra công nghệ tự hành, kích hoạt một kỷ nguyên mới của ngành xe. Hoặc có thể chúng ta phải đợi hàng chục năm nữa để chứng kiến điều đó. Tuy nhiên, phần mềm trên xe dù sao cũng đang dần dần trở nên rất phức tạp, và thách thức trong ngắn hạn cũng không phải là ít. Những hãng xe có đầu tư vào phần mềm như công ty mà ai cũng biết là công ty nào đấy có lẽ sẽ có được lợi thế nhất định để tham gia vào cuộc chơi này so với những hãng truyền thống, nơi mà sự thay đổi cũng đang diễn ra nhưng lại rất chậm chạp.

Tất nhiên trong ngắn hạn chúng ta không bằng những kẻ đã đi trước nửa thế kỷ, nhưng nếu tích luỹ được nội lực và chớp được thời cơ, khi mà giá trị được định nghĩa lại, những thứ xưa cũ không còn quá quan trọng để người ta phải ôm giữ mãi lấy nữa thì những kẻ tay ngang hoàn toàn có thể thu hẹp khoảng cách, thậm chí vượt lên dẫn đầu.

Cơ hội là có, giờ xem bạn đánh đấm thế nào thôi.

comments powered by Disqus